BẢN TIN SỞ HỮU TRÍ TUỆ SỐ 22
(Tuần từ 26/12/2005-31/12/2005)

(Được thực hiện với sự liên kết của Công ty tư vấn luật LEADCO)

Để luôn được nhận những thông tin mới nhất về pháp luật, hãy đăng ký nhận bản tin định kỳ SMEnet, bạn hãy bấm vào đây. Để được tư vấn về pháp luật nếu bạn còn những thắc mắc, hãy bấm vào đây. Để nhận đựoc nội dung chi tiết các văn bản pháp luật mới , hãy bấm vào đây.

1. Microsoft bị kiện và đi kiện về vấn đề bản quyền

Ngày hôm qua (15/12), Visto, một hãng chuyên kinh doanh công nghệ thư điện tử di động, đã lên tiếng cáo buộc Microsoft đã vi phạm bản quyền của hãng này trong các phiên bản hệ điều hành Windows Mobile 5.0.

Trong một tuyên bố gần đây, Visto cho biết đã đệ trình vụ kiện vi phạm bản quyền công nghệ chống lại Microsoft lên toàn án cấp quận tại bang Texas. Theo đó, Microsoft bị kiện vì đã vi phạm 3 bản quyền của Visto. Visto yêu cầu toà án cấm Microsoft không được tiếp tục sử dụng công nghệ của hãng này đồng thời yêu cầu phải có bồi thường.

Visto đã mạnh mẽ cho biết rằng nhà đồng sáng lập hãng Daniel Mendez là một trong số những người đã phát minh và có quyền sở hữu trí tuệ đối với một hệ thống cho phép người sử dụng di động nhận các bức thư điện tử được gửi đến các máy chủ nằm trong hệ thống tường lửa của doanh nghiệp. Hệ điều hành Windows Mobile 5.0 mới được Microsoft giới thiệu hồi mùa hè qua có khả năng kết nối trực tiếp đến Microsoft Exchange Server cho phép người sử dụng di động có thể truy cập trực tiếp đến hòm thư điện tử cũng như các thông tin cá nhân khácCho đến nay Microsoft vẫn chưa có bất kì phản ứng nào trước vụ kiện này.

Như vậy một lần nữa trong năm nay Microsoft lại phải đối mặt với các vụ kiện về vấn đề bản quyền. Có thể nói năm nay là một năm “bội thu” các vụ kiện bản quyền của Microsoft - từ các vụ kiện liên quan đến bản quyền trong Internet Explorer vơi Eolas đến các vụ kiện với RealNetworks…

Microsoft đi kiện người khác?

Cũng trong ngày hôm qua (15/12), người khổng lồ trong lĩnh vực phần mềm Microsoft đã quyết định đệ trình 10 vụ kiện chống lại các công ty và cá nhân cáo buộc họ đã kinh doanh trái phép các phần mềm không được phép bán lại (Not-for-resale) của hãng.

Theo Microsoft, động thái mới này của hãng là nhằm mục tiêu bảo vệ các công nghệ của Microsoft khỏi việc bị ăn cắp bản quyền.

2. Tác quyền: Quyền... được làm bố vợ?

Thực tế việc xin hay mua tác quyền xem ra cũng tương tự như chuyện nhà trai sang nói chuyện với nhà gái để "xin cháu nó về làm dâu bên này". Nhà gái - chủ sở hữu "cô dâu" - có quyền thách cưới khó đến mức... voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao!. Nhưng ở đời nay, có ông bố bà mẹ nào lại vì tiền đến mức để con gái mình ở giá?

Câu chuyện về tác quyền có lẽ khởi đầu chỉ là chuyện "đạo văn", ít liên quan đến quyền lợi vật chất mà liên quan nhiều hơn tới khía cạnh đạo đức, nhân cách. Đạo chích là kẻ trộm, đạo văn là kẻ trộm văn chương chữ nghĩa của người khác, mà trộm cắp xét ở mọi tầng nghĩa đều bị coi là xấu và bị lên án, thế thôi. Công luận bao giờ cũng ủng hộ "quyền là tác giả của tác phẩm của mình", tương tự như "quyền là bố đứa con của mình". Nhưng sự đời đâu có đơn giản như vậy.

Xét cho cùng, cái "quyền được làm bố đứa con của mình" mang tính danh dự nhiều hơn tính lợi lộc vật chất. Cách đây chưa lâu, nhạc sĩ Lê Vinh đã tốn bao công sức, kiện tới kiện lui, để đến khi đòi được thứ quyền tưởng như đương nhiên, không có gì phải bàn cãi, thì cũng phải ngả mũ chào thua trước mức đền bù: sau khi trừ án phí, chỉ còn tương đương... một chầu bia hơi khao đãi bạn bè! Gần đây nhất là vụ nhạc sĩ An Thuyên, Phó Tổng thư ký Hội nhạc sĩ Việt Nam, chuyển thể tiểu thuyết "Đất nước đứng lên" sang vở nhạc kịch cùng tên nhưng không cần xin phép hay thông báo gì cho nhà văn Nguyên Ngọc, người đã "sinh" ra tiểu thuyết ấy.

Có lẽ nào cái "quyền đương nhiên được làm bố đứa con của mình" lại bị suy ra thành: "đứa con lai" - là vở nhạc kịch - hiển nhiên khác với "đứa con trong giá thú" là tiểu thuyết; nhà văn Nguyên Ngọc là "bố" của tiểu thuyết "Đất nước" đứng lên còn nhạc sĩ An Thuyên là "bố" của vở nhạc kịch, chỉ tội hai "đứa con" này cùng tên đấy ạ, thưa các vị ưa rắc rối! Tiểu thuyết là tiểu thuyết, nhạc kịch là nhạc kịch, bố nào con nấy theo kiểu "giỏ nhà ai quai nhà ấy" chứ? Cứ theo lối ấy mà suy thì có lẽ phải "suy ra" tiếp một cách khôi hài nhưng không phải là không có lý: Thế... thế... mẹ của những đứa con ấy là ai?

Nói dông dài một chút để thấy rõ hơn: câu chuyện tác quyền hiện nay chưa được mạch lạc lắm. khiến cho những người liên quan đến nó đành giải thích theo kiểu vừa nói bằng miệng vừa "nói bằng tay", cho đến khi phải kết luận một cách rất chi là bực mình: Nói dzậy mà hổng phải dzậy!

Dân gian đã có cách ứng xử rất tinh tế và đầy nhân bản để đảm bảo danh dự cho cái "quyền làm bố" như sau: Cá vào ao ai, người ấy được. Nhưng thời của chúng ta thì khác một chút, nếu xảy ra tranh chấp thì chỉ cần bỏ tiền làm xét nghiệm nhiễm sắc thể là xác định được ngay ai là bố đứa trẻ. Danh dự có bị sứt mẻ một chút, nhưng được bù lại bằng... một khoản tiền thừa kế hay một vài trách nhiệm, nghĩa vụ nào đó thì cũng đáng công. Tất nhiên, ai cũng sợ phải hầu toà, nhờ toà phân giải, nên khắp cả gầm giời này người ta áp dụng biện pháp khôn ngoan hơn nhiều, hiệu quả hơn nhiều: thương lượng, thoả thuận, hoà giải.

Chẳng thế mà nhiều dịch giả đã thổ lộ: Nếu áp dụng luật bản quyền thì dịch in một bài thơ của tác giả nước ngoài phải trả tác quyền từ 200 USD đến 1000 USD tùy theo thoả thuận, nhưng nếu thông qua các mối quen biết, viết thư trân trọng "xin được phép xuất bản tác phẩm của ngài" thì có khi chẳng tốn một xu. Thực tế ấy, xem ra cũng tương tự như chuyện nhà trai sang nói chuyện với nhà gái để "xin cháu nó về làm dâu bên này". Tất nhiên, nhà gái là chủ sở hữu tác phẩm "cô dâu" và họ có quyền thách cưới, thậm chí thách khó đến mức bắt nhà trai phải nộp voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao!. Nhưng xin quý vị yên tâm, thách nhau như thế chỉ có trong huyền tích xa xửa xa xưa, chứ ở đời này có ông bố bà mẹ nào lại vì tiền đến mức để con gái mình ở giá?

Quang Hải thực hiện

Nguồn tin lấy từ: www.vietnamnet.vn

3. Mua bản quyền ca khúc nước ngoài - Đường còn xa

Việc chấm dứt tình trạng "xài chùa" nhạc ngoại của các ca sĩ Việt là thứ "tất, lẽ, dĩ, ngẫu" phải thế, nhất là khi Công ước Bern đã có hiệu lực. Dù lao đao, vất vả nhưng trật tự đang từng bước được lập lại, muốn hát nhạc ngoại thì đi mua bản quyền. Nhưng mua ở đâu, mua như thế nào? Quả là con đường gian nan vạn dặm.

Vừa qua, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đã ký kết với Hiệp hội tác giả Singapore COMPASS về việc trao đổi bản quyền giữa Việt Nam với một số nước khác trên thế giới. Tuy vậy, vẫn chưa có lộ trình nào giúp cho các ca sĩ có thể nhanh chóng mua được bản quyền những ca khúc hay của thế giới để ghi âm tại Việt Nam…

Khi Công ước Bern vào Việt Nam, quá nhiều ngôi sao phải đục bỏ khỏi đĩa sắp phát hành các ca khúc nhạc ngoại lời Việt như Thu Minh, Ngọc Anh… Những ca sĩ nổi lên bằng nhạc Hoa như Lam Trường, Đan Trường, Minh Thuận… cũng gặp phen khốn đốn. Tất nhiên, chuyện "hát trộm" là không tránh khỏi, nhưng làm đĩa thì cũng chưa ai dám mạnh tay mà quên luật.

Ca sĩ Mỹ Tâm là người tiên phong trong việc dò đường mua nhạc ngoại. Cô nhờ nhạc sĩ Quốc Bảo tìm kiếm trên mạng Internet và anh đã gửi email đến Hiệp hội Sáng tác và sản xuất âm nhạc Mỹ. Rất may mắn, trung tâm này nhiệt tình hướng dẫn anh vào trang web www.songfile.com để chọn và mua ca khúc.

Mỹ Tâm mua được ca khúc Harem của Sarah Brigtman thông qua việc thanh toán trực tiếp với số tiền bản quyền khá rẻ là 200 USD. Nhạc sĩ Quốc Bảo tâm sự, trường hợp Mỹ Tâm thì nhanh gọn như vậy, nhưng đó không phải là tất cả, việc mua bản quyền khó hay dễ là do các đối tác, không thể đưa ra một đáp số chung. Hồ Quỳnh Hương là ca sĩ Việt Nam thứ hai chính thức lần tìm chuyện mua bản quyền. Ngày 20-12-2005, cô phát hành album Sao tình yêu, nhưng đến tận ngày 7-12, hợp đồng chính thức về bản quyền hai ca khúc Wild dances và Dance with the wolves của nữ ca sĩ Ruslana - cô ca sĩ người Ukraine đang nổi tiếng khắp khu vực Đông Âu mới được chuyển qua bản fax đến tay cô.

Anh Trọng Nghĩa, người đại diện của Hồ Quỳnh Hương trong việc xúc tiến mua bản quyền ca khúc này cho biết, hành trình để có hai bản nhạc dances đó thật sự gian nan. Mỗi ca khúc này giá bản quyền thỏa thuận là 500 USD. Nhưng công sức để anh và cả ê-kíp bỏ ra để có được sự thỏa thuận đó còn giá trị gấp nhiều lần.

Cũng mò mẫm lên www.songfile.com, nhưng trang web này chủ yếu dành cho các bản nhạc viết bằng tiếng Anh và không có tên cô ca sĩ này, anh và cộng sự đã phải gọi điện cầu cứu Đại sứ quán Ukraine tại Việt Nam và họ đã tìm giúp 3 số điện thoại của người quản lý Ruslana.

Tuy nhiên, anh Nghĩa không thể liên hệ được với người đại diện này qua điện thoại mà phải nhờ Linh Nguyễn, một du học sinh tại Washington DC, Mỹ. Sau đó là nửa tháng trao đổi qua email bằng tiếng Anh, Nghĩa đã phải giới thiệu rất cặn kẽ về Hồ Quỳnh Hương và cả trang web của cô. Cuối cùng thì công ty của Ruslana chấp nhận và gợi ý mua thêm 2 ca khúc rất ăn khách của Ruslana là Arcan, Like a hurricane và nếu mua từ 5 ca khúc trở lên sẽ được giảm giá 20%…

Anh Trọng Nghĩa cho biết, khi nghe thông tin về việc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đã ký hợp đồng với COMPASS, anh đã rất mừng nhưng gọi điện đến trung tâm thì dường như mới chỉ là sơ khởi. Chính các thành viên trong Ban giám đốc cũng chưa biết có bao nhiêu nước là thành viên của COMPASS và những tác giả nào ủy thác chuyện bản quyền. Chính vì thế, đành phải đi đường vòng vừa truân chuyên, vừa tốn kém.

Đem chuyện gian nan này đến hỏi nhạc sĩ Hạ Long, Phó ban Truyền thông, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam thì được biết, đúng là chưa thể nói trước điều gì. Việc ký kết giữa Trung tâm với COMPASS ngoài việc hỗ trợ về tài chính và công nghệ, vấn đề chính yếu là COMPASS sẽ thu bản quyền khi các bản nhạc Việt Nam được sử dụng tại các nước khác trong hiệp hội và ngược lại, trung tâm sẽ thu tiền bản quyền nhạc ngoại tại Việt Nam. Nhưng số nước chính thức tham gia thì Trung tâm chưa biết và lộ trình cụ thể thì có lẽ phải đến… giữa năm 2006.

Một băn khoăn mà chúng tôi đưa ra là, nhiều ca khúc nước ngoài có giai điệu rất hay nhưng về nội dung ca từ lại không ổn do khác biệt về văn hóa và truyền thống, vậy làm thế nào để trung tâm có thể kiểm soát và tư vấn cho các đơn vị sử dụng âm nhạc? Ông Long cho rằng, trung tâm chỉ có trách nhiệm kiểm soát chuyện bản quyền, còn nội dung ca khúc lại thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý văn hóa(!?).
Vậy thì, mấu chốt của vấn đề là, cơ quan nào sẽ kiểm soát nội dung các ca khúc, nhất là khi Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đã thay mặt đối tác chứng nhận việc mua bản quyền hợp pháp của đơn vị sử dụng (có thể được hiểu như việc một ca khúc được phép lưu hành hợp pháp)?

Có một thực tế mà nhiều người thường nhầm lẫn, COMPASS hoàn toàn không phải là một hiệp hội tác giả toàn cầu. Đây chỉ là một trong 210 hiệp hội thành viên của liên minh quốc tế các hiệp hội tác giả và nhạc sĩ (CISAC). Sự liên kết của COMPASS với các hiệp hội tác giả khác trên thế giới về việc trao đổi bản quyền chỉ nên hiểu là một cầu nối.

Từ thực tế này có thể hiểu rằng, các đơn vị sử dụng âm nhạc, đặc biệt là các ca sĩ muốn mua ca khúc nước ngoài thì hãy đến Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam và gửi yêu cầu, sau đó trung tâm sẽ gửi thông tin đến Singapore và COMPASS sẽ kiểm tra thông tin trong dữ liệu tác giả của mình, nếu có thì yêu cầu của người mua sẽ được chấp nhận, còn không có thì chắc chắn lại phải mò đường theo kiểu Mỹ Tâm và Hồ Quỳnh Hương.

Và khi ấy, rất có thể bạn sẽ phải đục bỏ trong CD sắp phát hành những ca khúc mà bạn tâm đắc nhất. Chuyện tưởng trong tầm tay hoá vẫn vạn dặm xa.

Nguồn tin lấy từ: www.baokhanhhoa.com.vn

4. Ai được hưởng quyền tác giả?

Ngay sau khi Luật Sở hữu Trí tuệ 2005 của Việt Nam vừa được Quốc hội khóa XI thông qua, vấn đề bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian (VHNTDG) đang được cấp thiết đặt ra. Sáng 8-12, hội thảo quốc tế về quyền tác giả trong lĩnh vực VHNTDG do Cục Bản quyền tác giả VHNT kết hợp với Viện Sở hữu Trí tuệ Liên bang Thụy Sĩ tổ chức đã diễn ra tại TPHCM.

Các đại biểu đã thảo luận về nội dung bảo vệ, khuyến khích việc giữ gìn, phát huy nguồn tài nguyên trí tuệ này.

Hiện nay việc công nhận có tính pháp lý quyền sở hữu VHNTDG thuộc về ai thì vẫn chưa có văn bản nào xác định. Điều này dẫn đến một thực trạng là các giá trị đang bị xâm hại nặng nề.

VHNTDG đang bị xài “chùa”

Sau một cái click chuột, hình ảnh một bức tranh Đông Hồ nhanh chóng hiện ra, người xem có thể chiêm ngưỡng, nhưng muốn sử dụng cho mục đích in ấn, phải download và trả cước phí là 2 USD. Đó là tất cả những gì một trang web quốc tế đang làm. Số cước phí đó sẽ thuộc hoàn toàn vào trang web. Đáng lý ra quốc gia đã sáng tạo ra những bức tranh Đông Hồ ấy phải được hưởng quyền tài sản ấy của tác phẩm.

Các mặt hàng thổ cẩm Việt Nam được sản xuất hàng loạt, xuất khẩu ra nước ngoài, thu ngoại tệ cho người sản xuất, nhưng người đầu tư chỉ trả công lao động cho người sản xuất còn những giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thể hiện trên đó không được quan tâm đến.

Du khách nước ngoài đến Việt Nam thản nhiên quay phim, chụp ảnh những lễ hội, sinh hoạt văn hóa truyền thống rồi sau đó phát hành những hình ảnh này tại nước họ, với mục đích kinh doanh. Những lợi nhuận phát sinh từ những hình ảnh, video đó thuộc về những người phát hành. Họ sử dụng các giá trị VHNTDG sẵn có, không phải mất một khoản phí nào cho việc xây dựng, bảo tồn và phát huy các giá trị dân gian. Tiến sĩ Vũ Mạnh Chu, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả VHNT, khẳng định: “Đó là hình thức khai thác, kinh doanh tư lợi trên tài sản của dân gian Việt Nam”.

Bên cạnh đó, những giá trị truyền thống thể hiện qua các hình thức biểu diễn dân gian cũng trở thành nạn nhân của sự xâm phạm tác quyền. Người Việt Nam hiện nay không thể xem chèo cổ vì hình thức biểu diễn ngày nay đã bị hiện đại hóa khá nhiều. Điệu múa đi vòng quanh mu rùa trong lễ Cấp sắc của người Dao, thể hiện tín ngưỡng của người Dao đối với khả năng tiên tri của rùa, nay đã được cải biên, trở thành điệu Múa Ba Ba với ý nghĩa là nuôi ba ba để tăng gia sản xuất. Biểu diễn quan họ bằng hòa âm, phối khí theo phương pháp hòa thanh Tây phương. Những làn điệu dân ca được cải biên, đem vào ca khúc như một sáng tạo của riêng tác giả. Nghệ thuật cồng chiêng Tây Nguyên cũng đang bị khai thác cho những hoạt động dịch vụ du lịch một cách bừa bãi.

Thu phí để tôn tạo và phát triển

Theo giáo sư - tiến sĩ khoa học Tô Ngọc Thanh, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, giai đoạn chiến tranh, những ca khúc lấy từ làn điệu dân ca các vùng miền, như Trông cây lại nhớ đến Người- Đỗ Nhuận (dân ca Nghệ Tĩnh), Mẹ yêu con- Nguyễn Văn Tý (hát ru)... là một hình thức xâm phạm đến bản quyền dân gian được chấp nhận. Những ca khúc này xuất phát từ nhu cầu của cuộc kháng chiến toàn quốc, nó phục vụ chung cho cả dân tộc. Thậm chí những tác phẩm này có sức sống rất cao. Nhưng trong điều kiện hiện nay, sử dụng chất liệu dân gian để sáng tạo tác phẩm cho riêng mình và người sáng tạo ấy được hưởng nhuận bút, thù lao thì phải có nghĩa vụ đối với tác phẩm NTDG mà mình đã sử dụng, cụ thể nhất là phải trả tác quyền.

Nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc cần phải xác lập chủ quyền của tác phẩm VHNTDG Việt Nam. Tuy nhiên, tiến sĩ Emanuel Mayer, cố vấn pháp luật Viện Sở hữu Trí tuệ Liên bang Thụy Sĩ, cho rằng việc xác định chủ sở hữu các giá trị dân gian hoàn toàn không đơn giản, vì VHNTDG không xác định được tính nguyên gốc. Mà đã là tác phẩm dân gian thì khuyết danh.

Tiến sĩ Tô Ngọc Thanh xác định, đối tượng sở hữu các giá trị VHNTDG Việt Nam là cộng đồng công xã, nghệ nhân dân gian và người thực hành, trình diễn. Đó là những thành phần trực tiếp có nhiệm vụ bảo tồn và phát huy các giá trị đó. Bằng hoạt động thực tiễn, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam khi sưu tập các loại hình VHNTDG đều áp dụng mức thanh toán cho nghệ nhân, cộng đồng làng để có nguồn quỹ tiếp tục gìn giữ, tôn tạo và phát triển những giá trị đó. Thế nhưng, việc xác định cộng đồng làng xã nào là chủ sở hữu gốc tác phẩm VHNTDG là một việc vô cùng khó khăn. Do vậy, việc hình thành một tổ chức quản lý tập thể tác quyền đối với VHNTDG là thiết thực và có hiệu quả nhất.

4. Luật đã sẵn sàng, thực thi còn... bỏ ngỏ

Quyền tác giả và bảo hộ quyền tác giả là một khái niệm khá mới mẻ song đã đặt ra nhiều thách thức với Việt Nam. Dù đã đưa vào luật nhiều điều khoản về vấn đề này cũng như ký kết nhiều công ước quốc tế, song chúng ta vẫn đang loay hoay trong việc thực thi.

Nhằm chia sẻ với VN những kinh nghiệm về quản lý bản quyền, ngày 6/12, tại Hà Nội, Cục Bản quyền tác giả Văn học - Nghệ thuật VN và Viện Sở hữu trí tuệ liên bang Thụy Sĩ đã phối hợp tổ chức hội thảo “Quyền tác giả trong môi trường kỹ thuật số”.

Theo lời giới thiệu của ông Vũ Mạnh Chu, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Văn học - Nghệ thuật, thì Bộ luật Dân sự 1995, 2005 và gần đây nhất là Luật Sở hữu trí tuệ 2005 đã ghi rõ quyền hạn của tác giả trong môi trường kỹ thuật số.

Theo đó, trường hợp vi phạm nghiêm trọng có thể sẽ bị xét xử ở mức độ hình sự, xử phạt tối đa 200 triệu đồng cùng 3 năm tù giam. Tuy nhiên, cho đến nay các vụ vi phạm mới chỉ bị xét xử ở mức độ dân sự là xin lỗi và bồi thường thiệt hại. Ông Chu thừa nhận đó là sự thiếu mạnh tay trong việc xử lý vi phạm.

Việc tham gia các công ước quốc tế đã giúp VN phần nào năng nổ hơn trong việc bảo hộ quyền tác giả. Đơn cử, sau khi tham gia công ước Bern (có hiệu lực từ ngày 24/10/2004), năm 2005, số lượng đầu sách dịch các tác phẩm nước ngoài chỉ chiếm 50% cùng kỳ năm ngoái. Kết quả này phản ánh được ý thức chấp hành của các nhà xuất bản VN đối với một công ước quốc tế, nhưng cũng chỉ ra họ cần phải năng nổ hơn nữa trong việc giao dịch tác quyền nhằm đáp ứng nhu cầu thưởng thức các ấn phẩm văn hóa ngoại của bạn đọc.

Bên cạnh đó, hiện VN đã hoàn tất hồ sơ tham gia công ước Brussel về bảo hộ tín hiệu truyền qua vệ tinh để nộp lên Liên Hợp Quốc. Dự kiến, công ước này sẽ có hiệu lực vào ngày 12/1/2006. Theo đó, mọi hành vi vi phạm như sử dụng các tín hiệu thu phát sóng lậu hay chảo lậu... sẽ bị xử lý rất nặng.

Có thể thấy rằng luật đã rõ ràng, song trên thực tế việc thực thi lại nảy sinh khá nhiều vấn đề. Nhiều ý kiến phát biểu tại hội thảo cho rằng nguyên nhân chính là do ý thức chủ thể thấp, chế tài pháp luật chưa sát với thực tiễn và cơ chế thực thi quá yếu kém.

Theo ông Mai Linh, Giám đốc Trung tâm Tin học Bộ Văn hoá - Thông tin: người VN có tâm lý ngại đề cập đến tiền bạc, do đó chưa có ý thức hay sự đấu tranh triệt để cho quyền lợi chính đáng về tác quyền của mình. Bên cạnh đó, việc có nên thực hiện nghiêm minh quyền tác giả hay không cũng gây nhiều tranh cãi.

Có ý kiến nhận định, nếu thực hiện đúng theo các Công ước quốc tế mà chúng ta đã và sẽ ký kết sẽ gây khó khăn lớn cho đất nước ta vốn còn nghèo. Tuy nhiên, ông Vũ Mạnh Chu cho rằng, chúng ta không thể dựa mãi trên các sản phẩm trí tuệ của người khác mà phải tự thân vận động sáng tạo ra, như thế đất nước mới phát triển. Để làm được điều này, một hệ thống pháp luật và một cơ chế thực thi nghiêm minh phải được hình thànhCũng tại hội thảo, TS Emanuel Mayer, Cố vấn pháp luật Viện Sở hữu trí tuệ liên bang Thụy Sĩ đã chia sẻ kinh nghiệm thực hiện các chuẩn mực quốc tế đối với việc bảo hộ quyền tác giả trong môi trường số của Thuỵ Sĩ và các quốc gia khác. Tuy nhiên, thông tin này chỉ mang tính tham khảo vì có độ “vênh” nhất định với thực tiễn ở VN.

Uyên Minh thực hiện
Nguồn tin lấy từ: www.dantri.com.vn

5. Trung Quốc tập trung chống nạn vi phạm bản quyền tác giả

Chính phủ Trung Quốc thông báo đã có khoảng 2600 người bị bắt giữ do liên quan tới các vụ vi phạm bản quyền tác giả trong 8 tháng qua, một động thái thể hiện cho thấy Trung Quốc đang rất tập trung chống lại loại tội phạm sao chép trái phép sản phẩm âm nhạc, điện ảnh và hàng hoá tại nước này.

Bên cạnh đó nhà chức trách Trung Quốc cũng đã tiến hành tiêu huỷ 63 triệu đĩa CD sao chép lậu và số lượng hàng giả có giá trị lên tới 860 triệu Nhân dân tệ (khoảng 105 triệu USD).

Thứ trưởng Thương mại Trung Quốc Zhang Zhigang khẳng định hiện nước này vẫn còn phải đối mặt với "một số vấn đề nhỏ" trong cuộc chiến chống lại nạn sao chép lậu và hàng giả. Tuy nhiên ông này đã lên tiếng chỉ trích quyết định Mỹ khi đưa Trung Quốc vào trong danh sách 14 nước "cần sự quan tâm đặc biệt" trước tình trạng xâm phạm bản quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ ngày càng gia tăng.

"Trung Quốc đã và đang có những cố gắng rất lớn trong việc bảo hộ quyền tác giả", Thứ trưởng Zhang nói, " Trong hoàn cảnh này việc Mỹ đưa Trung Quốc vào danh sách trên là hành động bất hợp lý".

Đã có 41 quan chức địa phương cũng bị bắt giữ do có liên quan tới các tổ chức sản xuất hàng giả và 24 nhà máy sản xuất và in sao đĩa CD vi phạm bản quyền bị đóng cửa.

Trước đó chính phủ Mỹ đã đưa ra bản báo cáo trong đó cho thấy mức độ xâm phạm bản quyền tác giả và sở hữu trí tuệ tại Trung Quốc đã lên đến "mức độ nguy hiểm" và đồng thời cảnh báo Bắc Kinh có thể phải đối mặt với một lệnh trừng phạt thương mại của Tổ chức thương mại thế giới WTO

Nguồn tin lấy từ: www.vietnamnet.vn

6. 6 tỷ đồng/năm cho việc mua bản quyền và dịch thuật

Cục Bản quyền tác giả văn học - nghệ thuật phối hợp Cục Xuất bản vừa hoàn thành dự thảo đề án Hỗ trợ mua bản quyền trong hoạt động xuất bản (thực hiện năm 2006 và giai đoạn 2006 - 2010), đang được lấy ý kiến góp ý từ các NXB và các tổ chức, cá nhân...

Thực tế, trước 26-10-2004, các NXB tự do sử dụng tác phẩm của nước ngoài (không xin phép, không trả tiền bản quyền) vì VN chưa là thành viên của Công Ước Berne (CƯ Berne). Số tác phẩm nuớc ngoài được sử dụng tại VN khoảng 1.000 tác phẩm/năm.
Kể từ ngày 26-10-2004, việc dịch và xuất bản tác phẩm nước ngoài bằng tiếng Việt, sao chép từ nguyên bản giảm sút đáng kể, vì phải thực hiện các nghĩa vụ khi VN là thành viên của CƯ Berne.

Một NXB có thể giảm từ 35-40 % doanh thu vì không có được bản quyền của sách nước ngoài... Hiện nay, mức tiền bản quyền phải trả cho chủ sở hữu bản quyền từ 6-8% giá bìa của tổng số bản tiêu thụ (các đối tác nước ngoài thường yêu cầu trả trước trên cơ sở số lượng để tính toán thấp nhất là 2.000 bản). Trong khi đó, các NXB thiếu khả năng tài chính để thực hiện.

Mục đích của đề án Hỗ trợ mua bản quyền trong hoạt động xuất bản là: Hỗ trợ từ ngân sách của nhà nước cho việc mua bản quyền các tác phẩm thuộc lĩnh vực chính trị - kinh tế - khoa học - văn hóa - xã hội của các tác giả nước ngoài mà mà các nhà xuất bản trong nước không có khả năng tài chính để thực hiện; tạo thuận lợi để độc giả VN có khả năng và điều kiện tiếp cận với các thành tựu văn hóa, khoa học - công nghệ... của thế giới, góp phần nâng cao trình độ văn hóa dân trí chung của đất nước; góp phần mở rộng và thúc đẩy giao lưu văn hóa, tạo điều kiện cho hoạt động xuất bản của VN từng bước hội nhập với khu vực và thế giới...

Hoạt động của ngành xuất bản hiện nay có nhiều thể nhân và pháp nhân tham gia. Xuất bản, hiểu theo nghĩa rộng bao gồm: xuất bản, in và phát hành.Tuy nhiên, khâu xuất bản là quan trọng nhất. Vì vậy, đối tượng được hưởng sự hỗ trợ của Đề án sẽ là các nhà xuất bản trong nước (cả trung ương và địa phương).

Cụ thể, đề án sẽ hỗ trợ: Mua bản quyền các tác phẩm của tác giả nước ngoài để dịch và xuất bản ở VN; mua bản quyền của các tác giả VN để dịch sang tiếng nước ngoài phục vụ công tác thông tin, tuyên truyền, đối ngoại...

Dự trù kinh phí hỗ trợ: 5 tỷ đồng cho việc mua bán quyền tác phẩm tiếng ngước ngoài và tiền dịch sang tiếng Việt 400 tác phẩm và 1 tỷ đồng cho việc mua bản quyền tác phẩm tiếng Việt và dịch sang tiếng nước ngoài 50 tác phẩm... Như vậy, tổng số kinh phí của kế hoạch mua bản quyền từ 2006-2010 là 30 tỷ đồng cho việc mua bản quyền và dịch 2.250 tác phẩm.

Nguồn tin lấy từ: www.tuoitre.com.vn

7. Harry Potter 6 bị ăn cắp bản quyền tràn lan trên Internet

Tập 6 bộ truyện Harry Potter - cuốn sách bán chạy nhất mọi thời đại - đã nhanh chóng trở thành mục tiêu của nạn ăn cắp bản quyền trên mạng Internet.

Chỉ sa u khi xuất bản 12 tiếng, các tín đồ của mạng thông tin toàn cầu đồng thời là fan hâm mộ cậu bé phù thủy đã kịp scan hơn 600 trang rồi tung lên mạng.

Trên các mạng kinh doanh thông tin như BitTorrent.com cũng bắt đầu xuất hiện những lời rao bán bản ghi âm. Christopher Little, luật sư của các đại lý phát hành do tác giả J. K. Rowling ủy quyền, cho biết ông đang hợp tác với một hãng tư vấn pháp luật để đương đầu với tình trạng này. Tuy nhiên Little cũng thừa nhận việc ngăn chặn hoàn toàn các bản sách vi phạm bản quyền là không tưởng.

Một luật sư khác tên Neil Blair cho biết : “ Chúng tôi đã tung ra hàng loạt biện pháp ngăn chặn, nhưng không thể tiết lộ cụ thể vào lúc này. Chúng tôi cũng đã gửi thông báo cảnh cáo đến các trang web vi phạm bản quyền, tuy nhiên đến giờ phút này vẫn chưa quyết định khởi kiện ”.

Trên thực tế, dù có hàng ngàn lượt download bất hợp pháp thì chẳng qua cũng chỉ như muối bỏ biển đối với một cuốn sách từng đạt doanh số gần chục triệu bản chỉ trong vòng chưa đầy 24 giờ phát hành.

Tuy nhiên, việc Harry Potter bị ăn cắp bản quyền làm cho các Cty kinh doanh phải đau đầu vì lo sợ đây là tiền lệ cho việc đánh cắp và kinh doanh bất hợp pháp các phần mềm cũng như nhiều tài sản trí tuệ khác của họ trên mạng Internet.

Trong vài tháng qua, bộ phim gây sốt dịp hè Star Wars III (Chiến tranh các vì sao - phần 3) và đĩa hát cực hot của Coldplay mang tên X&Y cũng rơi vào tay các tin tặc và được rao bán công khai với mức giá cực rẻ trên Internet.

Rowling cũng đưa ra lời cảnh báo với độc giả : “ Đừng bao giờ tin vào bất cứ một bản sách điện tử nào của bộ Harry Potter. Chỉ có hai khả năng: hoặc đó là sản phẩm phạm pháp, hoặc là phần mềm phát tán vi-rút ”.

Tại Ấn Độ, nhiều người bán hàng rong cũng đã bắt đầu chào bán các bản bìa cứng của Harry Potter 6 với mức giá chỉ bằng 10% đến 25% mức giá bìa. Nếu các bản in bị làm lậu và phát hành tràn lan thì mới chính là mối quan ngại thực sự của Rowling và các đối tác kinh doanh của bà.

Một số chuyên gia cũng nhận định rằng nếu tác giả vẫn khăng khăng không chấp nhận cho phát hành sách điện tử thì việc Harry Potter bị xâm phạm bản quyền sẽ là tất yếu bởi lẽ nhu cầu của độc giả quen sử dụng công nghệ cao và tiện ích của mạng Internet là điều dễ hiểu.

Theo Nguồn tin lấy từ: www.sgtt.om.vn

8. 700 bức ảnh của Nguyễn Thịnh bị xài theo kiểu...khuyết danh!

Tại một Liên hoan Du lịch, nhà nhiếp ảnh Nguyễn Thịnh (Hội viên Hội Nhiếp ảnh TP.HCM) bắt gặp bức ảnh ông chụp cồn cát ở Phan Thiết trên poster quảng cáo của Công ty Du lịch Dịch vụ Hà Nội (Hanoi Toserco). Nhưng điều bất ngờ không phải chỉ có vậy: Lần theo dấu vết tấm poster ấy, ông tìm thấy một "ổ", chứa chừng 700 bức ảnh của ông, bị công khai bị sử dụng theo kiểu... "khuyết danh"!

Ai đã "sờ" vào ảnh của tôi?

Ngoài bức ảnh phóng lớn cỡ khoảng 1x1,5m làm nền, phía rìa trái của poster còn sử dụng 3 tấm ảnh khác nhỏ hơn, đều của ông Nguyễn Thịnh. Bức chính giữa chụp cồn cát mênh mông, hai người phụ nữ (người mặc áo đỏ là vợ ông Thịnh) đội nón, gánh quang, mặc áo dài. Một bức chụp cửu đỉnh ở Huế (hai người có mặt trong ảnh là vợ và con gái ông Thịnh), bức thứ ba chụp chùa Một Cột và bức còn lại chụp Hang Bồ Nâu - Vịnh Hạ Long. Những ảnh này đều chụp quãng năm 1995.Một thời gian sau, có mặt ở HN (ông Thịnh hiện định cư tại đường Nguyễn Thiện Thuật, Q.3, TP.HCM), ông Thịnh thử đi tìm người đã "xài chùa" ảnh của mình. Theo địa chỉ trên tấm poster, ông đến số 8 Tô Hiến Thành gặp Trưởng phòng Lữ hành quốc tế của Hanoi Toserco, bà Nguyễn Phương Mai. Bà này nói công ty bà thuê một công ty quảng cáo tên là Chìa Khoá Vàng (Goldenkey Advertising JSC.; từ đây viết tắt là CKV) in ấn và thiết kế poster, do đó mọi vấn đề về ảnh, xin mời ông sang CKV mà hỏi.

"Tại CKV, khi tôi hỏi bức ảnh cồn cát, chị Lê Hằng là GĐ, bảo một nhân viên mở ảnh ra cho tôi xem. Họ mở cái file chứa bức ảnh cồn cát, và tôi tình cờ phát hiện toàn bộ ảnh trong đó, nhìn lướt qua cũng biết được cỡ 700 chiếc, đều là của tôi. Hoá ra cả một phần gia tài của mình chui vào nằm trong "ổ" của họ để họ dùng dần"- Ông Thịnh kể.
Ông Thịnh nhớ lại, file ảnh có trong tư liệu của CKV trùng với file mà ông từng đưa cho NXB Giao thông Vận tải vào năm 2001. Chúng tôi liên hệ với NXB này và được GĐ Lê Tử Giang xác nhận có nhận file ảnh đó. Tất nhiên, ông cũng nói thêm rằng NXB của ông không khi nào làm cái việc bán file ảnh ra thị trường. Có thể sơ sót xảy ra khi đem ảnh ra scan tại các hiệu ảnh (lab).

Ông Thịnh cũng cho rằng: "Tôi không tin là các nhà xuất bản tuồn ra ngoài, vậy thì chúng ra ngoài bằng cách nào?! Tôi đã hỏi CKV, các anh lấy đĩa ở đâu ra, họ bảo chúng tôi mua cái đĩa trôi nổi trên thị trường tại khu bách khoa, không biết tác giả".
Riêng bức ảnh cồn cát sử dụng trên poster của Hanoi Toserco, CKV cho biết họ đã mua từ Tạp chí Báo ảnh Việt Nam. "Quả bóng" bản quyền được đá vòng vo mãi. Tác giả Nguyễn Thịnh ở thêm ở HN một tuần nữa để lặn lội lần theo con đường bí ẩn.

Đòi quyền chính đáng bị coi là...dở hơi?

Trong vai một người quen của ông Nguyễn Thịnh, chúng tôi theo ông trở lại CKV lần nữa. Cứ ngỡ rằng sau khi bị tác giả chỉ mặt, vạch tên, họ sẽ xoá bỏ cả file ảnh để... "phi tang". Nhưng không. Người ta "hồn nhiên" mở lại cho chúng tôi chính cái file cũ. Ở đó, mấy trăm bức ảnh của ông Thịnh thậm chí đến cái tên ảnh cũng không suy suyển, và đó là cách đặt tên riêng của ông Thịnh cho những "đứa con tinh thần" của mình. Ví dụ: I-NT-PC-234.jpg (trong đó I nghĩa là đĩa số 1, NT: Nguyễn Thịnh, PC: Phong Cảnh, 234.jpg là tên ảnh). Nếu ảnh thuộc đĩa số hai thì mở đầu là II... Ví dụ: II-NT-PANO-345.gif (Đĩa II-Nguyễn Thịnh- Toàn cảnh (PANORAMA, loại ảnh)...)

Chìa Khoá Vàng: "Mọi chuyện xin sang Hanoi Toserco mà hỏi"

Ông Nguyễn Thịnh hỏi: - Các chị mua của bên Báo ảnh Việt Nam (BAVN) 1 ảnh, vậy 3 bức còn lại trên poster thì lấy ở đâu?
- Hằng năm các công ty gửi cho chúng tôi rất nhiều catalog (mẫu) lịch đủ thể loại. Chúng tôi thường scan ảnh trong đó ra để dùng dần, và nếu trong đó không ghi tác giả thì chúng tôi cũng không ghi. Biết tác giả ở đâu mà tìm?! - GĐ công ty CKV, Lê Hằng, trả lời.

- Các chị mua ảnh của BAVN, có biết tên tác giả không?
- Không phải chúng tôi tự sang BAVN liên hệ mua ảnh. Đó là việc giữa anh Thành của BAVN và người của Hanoi Toserco. Bên chúng tôi chỉ có nghĩa vụ thay mặt cho Toserco trả tiền cho anh Thành thôi. Tiền đó khi thanh toán Toserco sẽ cộng vào trả cho chúng tôi một thể. Chỉ có 200 ngàn tiền ảnh nên cũng chẳng có hợp đồng hay giấy tờ chứng nhận gì! Anh Thành (bên BAVN) đã bán thì phải là người có trách nhiệm với tác giả, chứ chúng tôi làm sao biết được. Chỉ biết rằng chúng tôi có trả tiền, còn tiền ấy trả cho ai thì đấy là trách nhiệm của người nhận!

- Mình kinh doanh thì phải có trách nhiệm đi tìm và giao dịch tác quyền chứ?
- Trường hợp thiết kế cho các công ty du lịch như thế này, chưa bao giờ chúng tôi thu tiền ảnh. Giá cả thấp... Khó như thế, mình phải thông cảm cho nhau thôi.
- Chắc tôi còn phải gặp chị nhiều lần nữa, vì chị cứ lấy dần kho ảnh của tôi ra mà dùng, chị cần phải dừng việc này...
- Tại sao? thị trường bán thì chúng tôi mua, chúng tôi đã phải trả tiền mua đĩa rồi. Bác cứ ra Lý Nam Đế, Tạ Quang Bửu, hỏi hàng đĩa nào về ảnh phong cảnh, họ cũng bán cho liền. Ai bắt được bọn tôi về chuyện mua đĩa trôi nổi, đúng không?!
(Theo cảm giác của chúng tôi, trên đây là những câu trả lời "ngây thơ" và "hồn nhiên" nhất đời về vấn đề bản quyền)

Hanoi Toserco: "Chìa Khoá Vàng giải thích không hợp lý"

Trưởng phòng Lữ hành Quốc tế Hanoi Toserco, bà Nguyễn Phương Mai, không đồng ý với cách đổ trách nhiệm của đại diện Công ty CKV. Theo bà, bên Hanoi Toserco có nhu cầu là có poster nền, họ đã sang BAVN chọn ảnh, thoả thuận tiền bản quyền, giao CKV trả tiền bản quyền đó và tính cả vào chi phí thiết kế. Còn việc CKV trả tiền như thế nào, hay làm thế nào để 'cho ra' được poster, bà không quan tâm.

Bà Mai nói: "Chị Hằng giải thích như trên là không hợp lý. Chị ta nói đi trả tiền hộ cho bên tôi, nhưng chị ta không chứng minh được là anh Thành bên BAVN đã nhận tiền. Chị ta không lấy giấy biên nhận, đó là điều dại dột. Cho nên kể cả bây giờ bên bán có cãi phăng đi thì chị Hằng cũng đành phải chịu trách nhiệm mọi chuyện thôi".

Ông Văn Thành: "Trách nhiệm thuộc về Chìa Khoá Vàng"

Chúng tôi liên hệ điện thoại với ông Văn Thành, Phụ trách Trung tâm Ảnh, Tạp chí Báo Ảnh Việt Nam, nhân vật được cả hai bên liên quan nhắc đến rất nhiều từ đầu đến giờ. Ông Thành nói: "Bên CKV phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về việc này". Ông phỏng đoán (!), chắc chắn CKV mua ảnh scan loại nhỏ của văn phòng quét ảnh cho họ từ một tấm ảnh cỡ 10x15 (cm). Ảnh đó giỏi lắm thì phóng to được thành 20x30 (cm). Còn phóng tới 1 hoặc hơn 1m thì sẽ xấu không thể chấp nhận nổi" - ông Thành giải thích. Chúng tôi hỏi ông Thành, ông đã xem bức ảnh mà CKV sử dụng trên poster của Toserco chưa, ông nói "Chưa". Nhưng ông rất tự tin với phán đoán của mình.

Tuy vậy, theo thiển nghĩ của chúng tôi, lý do để ông Thành đưa ra phán đoán đó là không hợp lý, vì trên thực tế các tay kỹ thuật giỏi hoàn toàn có phương pháp xử lý để các bức ảnh nhỏ, sau một vài lần scan, trở nên lớn tới đủ để phóng to thành cả mét mỗi chiều.

Ông Thành cũng cho rằng, vì CKV muốn tiết kiệm chi phí in poster nên chỉ mua ảnh nhỏ để giá rẻ (100 ngàn/bức). Còn nếu mua ảnh lớn hơn đủ chất lượng để in kích thước lớn thì sẽ phải mất hàng triệu đồng. Ông lại nói, ông đã bán cho phía Toserco (mà đại diện CKV sang nhận ảnh) hai bức ảnh của hai tác giả, một là ông Tiến Dũng, chính là Phó TBT của BAVN, và một là của ông Hồ Xuân Hà; đều chụp cồn cát Phan Thiết. Ông Thành quả quyết: "Chúng tôi có đầy đủ phim gốc, và người chụp cũng vẫn còn đây..."

Chúng tôi có đề nghị gặp trực tiếp ông để đối chiếu ảnh, thì ông nói rằng ông rất bận và "hẹn một dịp khác". "Bận", cũng là lý do mà CKV đưa ra để từ chối một cuộc gặp gỡ tất cả các bên.

Trong sự việc này khó mà tìm được một câu trả lời rõ ràng. Tuy nhiên, cái kiểu "đá bóng trách nhiệm" này đã nói lên sự bất phân minh của sự việc. Chỉ biết rằng có những "con đường ma" sao chép và bán đôi khi cả một phần lớn gia tài của nhiều nghệ sỹ nhiếp ảnh và người sử dụng chỉ phải trả một giá rất rẻ, thậm chí chỉ chịu tiền chi phí mua đĩa CD!

Ông Thịnh và cả người viết bài này đều cho rằng đây là một sự việc tiêu biểu, nhưng tình trạng chung thì khó có thể giải quyết được. Chỉ là gióng thêm lên một hồi chuông về việc xâm phạm bản quyền, và thiết tha mong sự thay đổi ý thức của người sử dụng - nhất là các công ty quảng cáo, thiết kế vốn có nhu cầu lớn về ảnh. Giữa lúc các chế tài luật ở ta chưa rõ ràng, nghệ sỹ vẫn phải chịu những thiệt thòi như vậy. Ông Nguyễn Thịnh bảo với tôi rằng, khi ra khỏi cửa Chìa khoá vàng, ông mơ màng nghe thấy người ta chửi sau lưng ông là "lão gàn, đồ dở hơi". Có nhẽ là ông lãng tai, nghe nhầm thôi... Nhưng đúng là đi đòi tác quyền giữa thời buổi này là việc làm của kẻ gàn, dở hơi?

Doãn Diễm thực hiện
Nguồn tin lấy từ: www.vietnamnet.com.vn

Vietnamnet theo Ars Technica

Công ty tư vấn luật LEADCO

Cá nhân và tổ chức sử dụng thông tin của SMEnet phải ghi rõ địa chỉ http://www.SMEnet.com.vn

Góp ý xin gửi thư về webmaster@smenet.com.vn

Web site này do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI)
và Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức (GTZ) hợp tác phát triển