BẢN TIN SỞ HỮU TRÍ TUỆ SỐ 20
(Tuần từ 12/12/2005-18/12/2005)

(Được thực hiện với sự liên kết của Công ty tư vấn luật LEADCO)

Để luôn được nhận những thông tin mới nhất về pháp luật, hãy đăng ký nhận bản tin định kỳ SMEnet, bạn hãy bấm vào đây. Để được tư vấn về pháp luật nếu bạn còn những thắc mắc, hãy bấm vào đây. Để nhận đựoc nội dung chi tiết các văn bản pháp luật mới , hãy bấm vào đây.

1. Quyết không đăng ký sở hữu trí tuệ

Sau 12 năm sản xuất, một công ty nôi tự động ở TP HCM đã có 5 mẫu sản phẩm và chuẩn bị ra mẫu thứ 6. Thế nhưng ông giám đốc công ty quyết định không đi đăng ký độc quyền kiểu dáng công nghiệp vì cho rằng thủ tục đăng ký quá nhiêu khê, làm lỡ cơ hội vàng cho sản phẩm ra thị trường.

Quyết định này xuất phát từ lý do ông đã ít nhất 3 lần làm hồ sơ đăng ký nhưng đều thất bại. Ông nhớ lại lần đầu tiên đăng ký sáng chế vào năm 1993, đợi 3 tháng rồi 6 tháng vẫn chưa có phản hồi của Cục Sáng chế (tên gọi Cục Sở hữu trí tuệ, trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ lúc đó) trong khi thị trường đòi hỏi từng ngày. Ông đành tung hàng ra mà không thể chờ pháp luật bảo hộ. Sau khi chờ đợi mỏi mòn, câu trả lời của Cục Sáng chế cho ông là: "Giải pháp kỹ thuật sử dụng con nhíp để đẩy nôi là không có tính mới nên Cục không thể cấp bằng sáng chế cho sản phẩm nôi tự động của ông".

Rồi ông liên tục cải tiến mẫu mã, năm 2000 và 2003 lại mang hồ sơ đến Cục Sở hữu trí tuệ xin đăng ký độc quyền kiểu dáng công nghiệp cho mẫu sản phẩm mới. "Tôi phải chờ gần 1 năm nữa kể từ khi nộp đơn mới nhận được câu trả lời của Cục Sở hữu trí tuệ là mẫu sản phẩm đã được bộc lộ trên thị trường nên không cấp độc quyền kiểu dáng công nghiệp", ông giám đốc này cho biết.

Theo ông giám đốc, không phải sản phẩm của ông không bảo đảm yếu tố tính mới như quy định, mà là vì ông không chịu chi những khoản khác ngoài chi phí cứng cho dịch vụ đăng ký sở hữu trí tuệ nên mới bị làm khó dễ.

Rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ khác - những cơ sở sản xuất sản phẩm cơ khí như ông - mặc dù biết rõ tầm quan trọng của việc đăng ký độc quyền kiểu dáng công nghiệp nhưng không đủ kiên nhẫn để theo đến cùng. Về phần nôi tự động, ông giám đốc này cho biết hiện có 4-5 cơ sở cùng sản xuất, tuy nhiên cách mà ông chống cạnh tranh để tồn tại thì rất đơn giản. "Khi có hàng nhái thì tôi thiết kế tiếp một mẫu mã, kiểu dáng mới cho có sự khác biệt, nhưng vẫn đáp ứng đúng thị hiếu người tiêu dùng", ông nói.

Cũng ca thán về sự rườm rà khi làm thủ tục đăng ký sở hữu trí tuệ, tác giả cuốn "Tự điển Pháp luật Việt - Anh" Vũ Quốc Tuấn cho biết: "Có những quy định của Cục Sở hữu trí tuệ tôi thấy không cần thiết, ví dụ như tại sao cứ phải viết bằng trang đánh máy với co chữ 12, dưới hay trên co chữ này thì không được; rồi phải soạn theo form trong đó phải thể hiện rất nhiều tiêu chí kỹ thuật của sản phẩm mà đôi khi nhà sản xuất cũng không thể hiểu sản phẩm của mình thuộc tiêu chí nào".

Theo ông Tuấn, để đăng ký được quyền tác giả cho cuốn sách của mình, ông đã phải nhờ tư vấn của 3 công ty luật chuyên về sở hữu trí tuệ và cuối cùng giao trọn gói thủ tục đăng ký cho một văn phòng luật sư khác lo liệu.

Các luật sư chuyên về sở hữu trí tuệ đều cho rằng doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay chưa chú trọng đến việc đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ (nhãn hiệu, kiểu dáng, sáng chế...) nên phải chịu nhiều thiệt hại khi có một doanh nghiệp cùng ngành đăng ký độc quyền cho cùng sản phẩm.

Luật sư Trần Công Danh thuộc Chi nhánh Văn phòng luật sư Quang Luật cho rằng, các quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam chưa đủ để hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài, nhất là khi có khiếu kiện của doanh nghiệp về tình trạng vi phạm kiểu dáng, nhãn hiệu đã được đăng ký bảo hộ. Theo ông Danh, hiện nay sản phẩm nhái hàng ngoại tràn lan trên thị trường, người làm hàng nhái lại mang sản phẩm đi đăng ký độc quyền kiểu dáng công nghiệp luôn.

Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ khẳng định, hiện có sự lập lờ giữa thông tin "sản phẩm đã được đăng ký bảo hộ" và "sản phẩm đã được cấp bằng" nhằm đánh lừa người tiêu dùng và "khủng bố" những doanh nghiệp chưa đăng ký bảo hộ. "Người tiêu dùng khó phân biệt được sản phẩm đã đăng ký với sản phẩm đã được cấp bằng khác nhau như thế nào nên cứ cho đều là hàng tốt, đáng tin cậy. Thực chất có sản phẩm đăng ký nhưng không được cấp bằng vì nhiều lý do, ví dụ không có tính mới", Giám đốc một công ty sản xuất linh kiện xe gắn máy tại quận Tân Bình nói.

Trả lời VnExpress sáng nay, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ Hoàng Văn Tân thừa nhận thời gian xem xét cấp bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ cho cả nội dung và hình thức hiện nay kéo dài khoảng 1 năm. Tuy nhiên ông Tân cho rằng: "Thủ tục đăng ký sở hữu trí tuệ của Việt Nam đang theo đúng thông lệ quốc tế và đã được đơn giản hóa theo hướng tối ưu". Theo ông, 1 năm là khoảng thời gian cần thiết để Cục xem xét, kiểm tra, thẩm định sản phẩm trước khi quyết định cấp bằng. Chỉ đến khi Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực vào ngày 1/7/2006 thì mới rút ngắn thời gian cấp bằng kể từ thời điểm nộp hồ sơ xuống còn 6 tháng.

Ông Tân khẳng định, việc một số doanh nghiệp lợi dụng chi tiết "sản phẩm đã được đăng ký" trong quảng cáo, cung cấp thông tin cho người tiêu dùng là không minh bạch. "Chỉ có sản phẩm đã được cấp bằng độc quyền kiểu dáng, nhãn hiệu mới được Nhà nước bảo hộ và bảo vệ quyền lợi", ông Tân nhấn mạnh.

Phó Cục trưởng cho biết, tỷ lệ doanh nghiệp đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ trong năm nay tăng cao so với năm trước. 6 tháng đầu năm, số đơn đăng ký độc quyền kiểu dáng công nghiệp tại Cục Sở hữu trí tuệ đã tăng 64% so với cùng kỳ năm trước, đơn đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tăng 48%. "Tuy nhiên số đơn này đến năm sau mới được xem xét xong, nên tỷ lệ được cấp bằng vẫn chưa xác định", ông Tân nói.

Phan Anh thực hiện

2. Tiếp vụ xử lý vi phạm kiểu dáng Honda tại Vĩnh Long: T&T vẫn chỉ là “nghi phạm”?
 

Trong các bài trước, DĐDN đã thông tin xung quanh . Liên quan tới vấn đề này, mới đây, Chi cục QLTT tỉnh Vĩnh Long đã có cuộc gặp với báo chí, đại diện pháp lý của Honda, đại diện của UBND tỉnh và tiến hành các biện pháp xử lý tại một số cửa hàng bán xe gắn máy “có vi phạm”.

Theo ông Phan Tứ Phương - Chi cục phó QLTT thì đối với việc kiểm tra vi phạm SHCN trên địa bàn thời gian trước đây, do sự "am hiểu" của nhiều người kinh doanh về vấn đề này quá yếu nên chi cục đã có những chương trình tuyên truyền đến các DN, các hộ kinh doanh, các cửa hàng trên toàn tỉnh. Không những thế, trong khoảng 1 năm, chi cục còn không tiến hành kiểm tra vi phạm, nhằm "tạo điều kiện" cho các hộ kinh doanh, các cửa hàng bán hết xe vi phạm? Phải chăng, chi cục biết vi phạm mà vẫn mặc kệ?

Lúc tạo điều kiện, lúc bắt gắt gao?

Tuy nhiên, từ đầu năm 2005 đến nay, nhất là vào tháng 9/2005, Chi cục đã tiến hành kiểm tra gắt gao vi phạm về SHCN trên toàn tỉnh nhưng khi hỏi trên địa bàn có bao nhiêu cửa hàng bán xe gắn máy thì không một thành viên nào của QLTT Vĩnh Long trả lời được. Ông Phan Tứ Phương chỉ cho biết việc kiểm tra được tiến hành tại 21 của hàng và 17 cửa hàng có phát hiện vi phạm với số lượng xe vi phạm gồm 162 xe, trong đó vi phạm về kiểu dáng giống, trùng lắp với xe Wave Alpha chiếm nhiều nhất với 136 chiếc. Số còn lại vi phạm kiểu dáng của xe Future II nhưng chưa rõ ràng. Trong đó, vi phạm nhiều nhất là loại xe Noble của Cty T&T tại 4 cửa hàng với số lượng 45 chiếc. Ông Phương cho biết thêm, sở dĩ có cuộc họp hôm nay vì Cty T&T khiếu nại, đối với các cửa hàng vi phạm khác không có vấn đề gì vì họ không hề có khiếu nại. Tuy nhiên, khi đặt vấn đề những cửa hàng khác vi phạm kiểu dáng gì, các loại xe đó do các đơn vị nào sản xuất, lắp ráp thì ông Phương không trả lời được, chỉ khẳng định các loại xe vi phạm đó do các cửa hàng tự đưa phụ từng, sản phẩm, chủ yếu là các chi tiết nhựa lắp vào thay thế (lắp ráp thêm ngoài chứ các đơn vị sản xuất, cung cấp hàng không vi phạm). QLTT không hề cung cấp bất cứ một biên bản nào liên quan đến các cửa hàng khác, ngoại trừ một số xe của T&T. Tại sao?

Khi khẳng định vi phạm, khi bảo không?

Tại cuộc họp, ban đầu ông Nguyễn Phúc Xinh - Chi cục trưởng QLTT khẳng định Cty T&T vi phạm 100%. Nhưng khi bị chất vấn tại sao lại khẳng định như vậy ông Xinh cho rằng đã điều tra và các cửa hàng đều lấy hàng 100% từ Cty T&T mà không có việc tráo đổi bên ngoài (tự tráo đổi) và QLTT tỉnh Vĩnh Long đề nghị xử lý tiếp tục đối với Cty T&T bằng cách mời đại diện của Cty đến làm việc, bổ sung hồ sơ? Đề nghị UBND tỉnh và chuyển Cục QLTT xử lý. Tuy nhiên, đến cuối buổi làm việc ông Xinh lại khẳng định là việc Cty T&T có vi phạm hay không, có sản xuất, cung ứng sản phẩm vi phạm hay không chưa rõ mà còn phải tiếp tục điều tra.

Thực tế nhãn hiệu và kiểu dáng xe Noble của Cty T&T đã được Cục SHTT cấp bằng bảo hộ. Ngay cả chính đại diện pháp lý của Cty Honda là Cty Phạm và liên danh cũng khẳng định thực tế T&T có loại xe Noble thật, đã đăng ký tại SHTT và loại xe đó không vi phạm kiểu dáng của xe Wave Alpha nhưng tất cả các xe bị QLTT Vĩnh Long tạm giữ lại vi phạm và việc xử lý lần này là xe Noble có vi phạm? Đại diện pháp lý của Honda cũng cho biết hiện Thanh tra Bộ KH - CN đang tiến hành kiểm tra các đơn vị sản xuất các chi tiết nhựa cho xe Noble.

Một vấn đề khác là việc vi phạm là vi phạm kiểu dáng tổng thể xe Wave Alpha nhưng chủ yếu là các chi tiết nhựa như ốp sườn, mặt nạ, chắn bùn, đèn sau... nhưng khi đối chiếu giữa hai loại xe Noble bị vi phạm và xe Wave Alpha thật thì hầu hết các chi tiết nhựa cụ thể này đều có sự khác biệt. Mặt khác, xe Wave Alpha không được bảo hộ chi tiết và QLTT cho là vi phạm kiểu dáng tổng thể thì tại sao chỉ xử lý phần nhựa mà không xử lý toàn bộ xe? Điều quan trọng hơn, việc thẩm định sự vi phạm không có mẫu thực mà QLTT chỉ chụp ảnh rồi gửi về Cục SHTT. Điều này không thể đủ căn cứ để khẳng định sản phẩm Noble có vi phạm hay không? Mặt khác, cho đến thời điểm hiện tại vẫn chưa có đầy đủ các căn cứ để khẳng định loại xe Noble do T&T sản xuất, lắp ráp là vi phạm kiểu dáng công nghiệp. Toàn bộ những thông tin về Cty T&T, QLTT tỉnh Vĩnh Long chưa có chứ chưa nói gì đến các giấy tờ, văn bản liên quan đến kiểu dáng, nhãn hiệu của công ty. Vậy lấy cơ sở gì để khẳng định Cty T&T vi phạm?

Cty T&T cho biết sẽ vẫn tiếp tục khiếu nại và vụ việc cần sớm được các cơ quan chức năng làm rõ, tránh thiệt hại về uy tín cho cả DN lẫn nhà quản lý.

Linh Anh thực hiện

3. Kiểu dáng Công nghiệp: Vấn đề của thời đại

Cuộc sống của nhân loại, từ khởi thủy đến nay luôn luôn vận động không ngừng, đổi thay để phát triển. Mọi hoạt động của con người từ ăn, mặc, đi đứng đến công việc, môi trường làm việc cho đến tận giường ngủ... đều có sự tham gia của kiểu dáng và kiểu dáng công nghiệp. Có thể nói, kiểu dáng và kiểu dáng công nghiệp bao trùm toàn bộ cuộc sống nhân loại, phục vụ ngày một tốt hơn, tiện ích hơn, hoàn hảo và đẹp hơn cho cuộc sống...

Đặc biệt, trong cuộc sống hiện đại, trong thời kinh tế thị trường đòi hỏi sự cạnh tranh gay gắt để tồn tại; thì vấn đề kiểu dáng càng được chú trọng hơn bao giờ hết.

Từ thuở xa xưa, khi con người mới biết sử dụng đồ đá, đồ đồng làm công cụ; họ đã biết gọt đẽo, chế tác thế nào cho phù hợp, cho thuận tiện để săn bắn và hái lượm... Kiểu dáng ra đời một cách thật tự nhiên, vô thức. Cái khố đóng trên cơ thể cũng được chọn lựa, tạo nên những tấm khố đẹp, cầu kỳ... kiểu dáng về trang phục cũng khởi nguồn từ đó rất hồn nhiên và mang tính bản năng.

Cuộc sống càng phát triển cao hơn, thẩm mỹ, nhận thức của con người càng cao, thì kiểu dáng đa dạng và phong phú ngày càng tham gia tích cực vào cuộc sống con người. Một cái chõng tre, một bộ ấm chén, nồi niêu bằng đất cho đến một mái nhà, ngôi đình; trong chiếc áo the, giải yếm lụa... đều phải làm thế nào cho đẹp, cho bền...
 

Không phải đến những năm gần đây, nhất là khi đất nước chuyển mình trong công cuộc đổi mới, kinh tế thị trường phát triển, vấn đề kiểu dáng - kiểu dáng công nghiệp mới được đề cập đến. Vấn đề này lúc nào cũng tồn tại trong cuộc sống, cùng thời đại.
 

Vai trò của kiểu dáng và kiểu dáng công nghiệp rất quan trọng, nhiều khi là vấn đề sống còn của một ngành, một sản phẩm. Chỉ có con người (do hạn chế của thời đại, nhận thức... hoặc trong một giai đoạn nào đấy) mới coi nhẹ và sao nhãng vấn đề này. Đất nước trong mấy chục năm chiến tranh, nền kinh tế bao cấp; thiếu thốn đủ thứ nên vai trò của kiểu dáng, hay kiểu dáng công nghiệp rất mờ nhạt. Mọi sản phẩm làm ra hầu như không được đầu tư làm thế nào cho đẹp, cho tiện; mà chỉ miễn sao có sản phẩm phục vụ được mục đích sử dụng. Cái quạt thì làm sao tạo ra được nhiều gió, máy móc cốt sao chạy được, có đôi giày hoặc dép miễn là khỏi phải đi đất... Vấn đề chất lượng sản phẩm tuy cũng đã được đặt ra, nhưng chưa được chú trọng đúng mức.
 

Cuộc sống luôn vận động và phát triển. Chính sự vận động và phát triển đó đòi hỏi phải tạo ra những sản phẩm có kiểu dáng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của cuộc sống con người. Trong thời đại hôm nay, trước sự lựa chọn quá phong phú của các sản phẩm; người ta phải đắn đo, cân nhắc; và sự lựa chọn cuối cùng bao giờ cũng quay về tiêu chí: Chất lượng và mẫu mã. Nói một cách khác: Chất lượng và kiểu dáng.
 

Một sản phẩm dù có tốt, có bền đến đâu mà kiểu dáng không đẹp, không phù hợp với thị hiếu, thị trường thì sản phẩm đó cũng khó được chấp nhận. Ngược lại, một sản phẩm có kiểu dáng đẹp, có thẩm mỹ nhưng kém về chất lượng cũng không là sự lựa chọn cuối cùng. Vì thế, kiểu dáng phải luôn luôn song hành cùng chất lượng.

Trong công nghiệp, từ những sản phẩm lớn của công nghiệp như máy bay, ô tô, tàu thủy... quá trình phát triển cũng là quá trình mỗi ngày mỗi hoàn thiện hơn về kiểu dáng và chất lượng. Nổi bật nhất là công nghiệp chế tạo ô tô, hiện nay trên thế giới (ở những quốc gia có ngành công nghiệp ô tô phát triển), hầu như không tuần nào không có một kiểu ô tô mới được ra đời. Ngay máy móc phục vụ cho các ngành công nghiệp khai thác, chế biến cũng đòi hỏi kiểu dáng phải đẹp, hài hòa và tiện lợi.

Đặc biệt nhất, đòi hỏi nhiều nhất trong cuộc sống thuộc về các lĩnh vực công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng từ cao cấp đến bình dân; từ những dàn máy vi tính, ti vi, hàng điện tử... cho đến nồi cơm điện, chiếc bút bi...

Những năm gần đây, nền công nghiệp nước ta đứng trước thử thách lớn của cuộc sống. Nếu chúng ta không ý thức được sự vận động để tồn tại và phát triển, nếu chúng ta tự bằng lòng với những gì ta đã có; chắc chắn chúng ta sẽ bị tụt hậu, chúng ta sẽ thua ngay chính trên sân nhà; để cho các sản phẩm công nghiệp nước ngoài tốt hơn, đẹp hơn, rẻ hơn chiếm lĩnh thị trường. Đường lối phát triển kinh tế đã được Đảng, Nhà nước chỉ ra: đó là tiến hành CNH, HĐH. Từ tư tưởng chỉ đạo đó, ngành công nghiệp nói riêng, đất nước ta nói chung phải ra sức phấn đấu đưa nước ta về cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020. Muốn vậy, chúng ta phải ý thức sâu sắc, nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của vấn đề kiểu dáng - kiểu dáng công nghiệp, bên cạnh vấn đề chất lượng sản phẩm. Hy vọng trong tương lai gần, cụm từ: Made in Vietnam xuất hiện ở hầu khắp các thị trường quốc tế và là sự lựa chọn ưa thích của khách hàng.

Hoàn toàn có lý khi chúng ta khẳng định: Kiểu dáng - kiểu dáng công nghiệp là vấn đề của thời đại; bởi, nếu không phù hợp với thời đại, thì mọi sản phẩm của nền kinh tế sẽ không được chấp nhận.

Để mọi sản phẩm mang nhãn hiệu Made in Vietnam được ưa chuộng, ngay từ bây giờ, có lẽ đã là muộn, ngành Công nghiệp Việt Nam cần có những hình thức tham khảo, tham vấn, tổ chức đào tạo mang tính chuyên nghiệp, chính quy về vấn đề này./.

Hoàng Gia thực hiện
Nguồn tin lấy từ : http:// irv.moi.gov.vn

4. Xe gắn máy “dỏm”: Mức xử lý nhẹ, vi phạm tràn lan

Tại Hội thảo "Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực xe máy". Sở Khoa học & Công nghệ Tp. Hồ Chí Minh tổ chức, sáng 25/11, đại diện hãng Honda cho biết: Trong năm 2005, có 63 vụ vi phạm phát hiện ở các tỉnh, thành, với số tiền phạt 485.500.000đ.

Thủ đoạn mà các đối tượng sản xuất, kinh doanh hàng giả áp dụng phổ biến hiện nay là: Sản xuất phụ tùng giả, vô bao bì có in nhãn "Honda", xuất xứ Nhật, Thái Lan… rồi đi tiêu thụ; phụ tùng giả đưa từ nước ngoài về; nhãn giả in sẵn số lượng lớn bán theo yêu cầu của người kinh doanh. Vi phạm kiểu dáng công nghiệp nhiều nhất là các loại xe Wave, Yamaha, Future, Honda…

Ông Trần Việt Hùng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ cho rằng: "Để đảm bảo không xảy ra tình trạng vi phạm pháp luật và tranh chấp về sở hữu công nghiệp, doanh nghiệp cần kiểm tra tình trạng pháp lý về các đối tượng sở hữu công nghiệp (SHCN) như: Nhãn hiệu hàng hóa, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, giải pháp hữu ích… liên quan đến xe máy, động cơ và phụ tùng xe máy ngay từ khâu chuẩn bị.

Các doanh nghiệp có thể tự tra cứu các nguồn thông tin về các đối tượng SHCN bảo hộ ở Việt Nam được công bố trên công báo SHCN, hoặc ghi nhận trong đăng bạ về SHCN để biết các đối tượng SHCN liên quan đến linh kiện và sản phẩm lắp ráp của mình có được bảo hộ hay không"

5. Thế hệ iPod” ở Mỹ

Dù chỉ mới xuất hiện được vài năm, thiết bị nghe nhạc số cầm tay iPod đã nhanh chóng trở thành biểu tượng của một thế hệ muốn giải trí mọi lúc mọi nơi, tác động không nhỏ đến ngành công nghiệp giải trí nước này

iPod, một thiết bị nghe nhạc số cầm tay của hãng Apple (Mỹ) có khả năng lưu trữ đến 10.000 bài hát, đang trở thành món hàng điện tử không thể thiếu trong mùa mua sắm ở Mỹ, mang lại một thay đổi trong hành vi của người tiêu dùng trong ngành công nghiệp giải trí. Jerrod Hofferth, một sinh viên ngành khoa học không gian 20 tuổi, là đại diện tiêu biểu cho một thế hệ iPod ở Mỹ. Cậu nói: “Đi đâu, tôi cũng bỏ chiếc điện thoại di động bên túi quần trái, máy Palm Pilot bên túi quần phải và đeo iPod trên dây nịt. Mẹ tôi, em tôi và bạn gái tôi, người nào cũng có một cái iPod”.

Được tung ra thị trường vào năm 2001 nhưng mãi đến năm 2004 iPod mới trở thành một thế lực trong ngành công nghiệp giải trí, với doanh số gia tăng chóng mặt. iPod không phải là máy nghe nhạc số đầu tiên nhưng Apple đã thành công trong việc thiết kế kiểu dáng bắt mắt và dễ sử dụng, biến nó thành biểu tượng của một thế hệ muốn tiếp cận mọi lúc mọi nơi với thông tin, liên lạc và giải trí. Về mặt kinh doanh, iPod thật sự mang lại một luồng sinh khí mới cho Apple. Chỉ tính riêng trong 3 tháng cuối năm 2004, iPod góp phần giúp lợi nhuận của Apple đạt 295 triệu USD, tăng gấp 4 lần so với cùng kỳ năm trước. Giá cổ phiếu của Apple trong năm 2004 cũng tăng gấp 3 lần. Trong nỗ lực tiếp tục giữ vững vị thế của mình trong thị trường nhạc số, đích thân chủ tịch Steve Jobs của Apple đã giới thiệu 2 phiên bản iPod có kích thước nhỏ hơn và giá rẻ hơn hôm 11-1-2005. Vì thế, bất chấp sự cạnh tranh của nhiều đối thủ, các nhà phân tích tin rằng iPod vẫn còn đủ sức thống trị thị trường này trong năm 2005 và sau đó. Theo dự báo, sẽ có từ 10 triệu đến 12 triệu máy iPod được bán ra trong năm 2005.
Khác với những sản phẩm công nghệ khác, như đầu DVD, iPod không chỉ đơn thuần là một thiết bị có chứa các microchip và phần mềm bên trong. Những người sở hữu iPod trở nên thân thiết hơn, thậm chí đặt cho nó những tên riêng như PankyPod, Smeagol... Ngoài ra, iPod không chỉ được dùng để nghe nhạc. Trường Đại học Duke (Mỹ) cho sinh viên mới một máy iPod có chứa tài liệu hướng dẫn và thời khóa biểu học tập. Trong khi đó, các bác sĩ X-quang tại Đại học California ở Los Angeles (Mỹ) dùng iPod để chứa những hình ảnh y khoa của mình. Ông Micheal Bull, một giảng viên đại học người Anh, đánh giá iPod là biểu tượng văn hóa đầu tiên của thế kỷ 21. Vị giảng viên này, còn được biết đến như là “giảng viên iPod” vì bỏ thời gian nghiên cứu các thiết bị nghe nhạc cầm tay trong hơn 10 năm qua, nói: “iPod thật sự không chỉ là một sở thích nhất thời mà là khởi đầu của một hình thức nghe nhạc mới”.

Các thiết bị nghe nhạc cầm tay như iPod đang tạo ra một sở thích mới trên Internet trong giới trẻ Mỹ, gọi là “podcasting”, trong đó các cá nhân trở thành những đài phát thanh cá nhân bằng cách tạo những nội dung âm nhạc của riêng họ và đưa lên Internet để người khác tải về máy nghe nhạc MP3 của họ. Chính tính năng nghe nhạc theo danh sách bài hát ưa thích là một trong những nguyên nhân khiến ngày càng có nhiều người từ bỏ thói quen nghe đài phát thanh để chuyển sang sử dụng thiết bị nghe nhạc số cầm tay. Theo một cuộc khảo sát mới ở Mỹ, những người trong độ tuổi từ 12 đến 24 nghe đài phát thanh trung bình 2 tiếng 25 phút mỗi ngày vào đầu năm 2004. Đến tháng 9 cùng năm, khoảng thời gian trên đã giảm xuống còn khoảng 2 giờ trong khi thời gian nghe nhạc từ những nguồn khác, như máy nghe nhạc MP3, máy hát CD..., tăng lên trung bình nửa giờ mỗi ngày

6. Đưa dừa, lục bình... xuất ngoại

Những chiếc gạt tàn nho nhỏ, những chú khỉ đội nón lá mắt tròn xoe ngồi ôm chú cá nhỏ trong lòng, những lọ hoa trang trí mang mầu sắc Tây Nguyên… tất cả đều được làm từ những quả dừa vốn là đặc sản ở vùng đất này. Và từ cái xứ Bến Tre, chúng lên đường sang tận Hàn Quốc, Nhật Bản.

• Liệu… liều

Thời kỳ 1988-1989, thị trường Đông Âu khủng hoảng, chiếu làm ra chất đống không ai mua. Tình hình ế ẩm kéo dài đến năm 1992. Ông Phạm Văn Liệu, khi đó là chủ cơ sở dệt chiếu, thiếu nợ bốn chục lượng vàng. Vợ khóc ròng, khuyên ông: "Anh coi cơ sở còn tài sản gì, bán hết. Cộng thêm mấy công đất vườn, chắc cũng trả gần hết nợ". Thực ra, trước đó ông Liệu đã cảm thấy bất an với chuyện sản xuất. Hàng xuất sang Liên Xô (cũ), cả tháng sau mới nhận tiền. Có chuyến, chất lượng không đạt bị trả về, phải chạy đôn chạy đáo đến các tỉnh mà bán đổ bán tháo. Tiền lời không bao nhiêu nhưng phải trả lãi vay mười phân (10%).

"Nhưng bán cơ sở để trở lại làm ông thợ mộc, tối về lụi hụi bẻ dừa đem bán, không khéo tối trời dừa rụng trúng đầu, toi mạng có ngày. Rồi vợ lại phải gặt lúa mướn, cắt cỏ đổi gạo qua ngày". Nghĩ vậy, ông Liệu nhất quyết không bỏ cơ sở. Ông đến ngân hàng, đưa cán bộ về xem thực tế của cơ sở. "Khó khăn là do thị trường biến động ngoài dự tính chứ không phải tôi không biết làm ăn", ông nói và rồi ông cũng thuyết phục được ngân hàng cho khoanh nợ.

Còn giấy tờ đất vườn chưa thế chấp, ông chạy được mớ vốn. Suốt cả tháng, ông có mặt ở TP HCM… 29 ngày. Ông tính sẵn: "Xứ này dừa bạt ngàn. Nghe nói, hàng thảm lác, chiếu ca rô, rồi cả hàng thủ công mỹ nghệ từ dừa như thảm xơ dừa… của một cơ sở trên TP Hồ Chí Minh bán coi bộ được lắm". Cưỡi chiếc Honda Dame cũ mèm, ông ghé hết cửa hàng này đến cửa hàng khác xem hàng. Rồi ông tìm đến nơi sản xuất, nài nỉ xin coi người ta làm.

Thức thâu đêm suốt hai, ba tháng trời, một hôm ông tuyên bố: "Học lóm nghề được rồi". Chạy vạy nhờ người thân làm ở một tổng công ty xuất khẩu chào hàng thử. Ai dè, khách nước ngoài gật đầu, ký hợp đồng cái rẹt. Tiếp đó, năm 1995, Quỹ xóa đói giảm nghèo xem xét cho cơ sở vay 45 triệu đồng. Ông Liệu đổi đời. Nợ thiếu hồi năm 1992 dần dà cũng trả hết.

• Từ dừa đến lục bình

Từ những sản phẩm đơn giản, những tấm thảm xơ dừa có hoa văn đường nét tinh xảo, những bình hoa trang trí… làm từ nguyên liệu thân, trái, gáo dừa… được cơ sở của ông Liệu cho ra đời hàng loạt. Hàng đắt như tôm tươi. Có khi, ông chủ và hàng chục công nhân phải thức trắng cả tuần để kịp giao hàng.

Nghề dạy nghề. Bất cứ kiểu dáng nào khách yêu cầu, ông cũng mày mò làm được. Có lúc gặp kiểu "hóc" quá, vợ kêu thôi. Ông lầm lì, "tuyệt khẩu" với vợ, làm xong mới thôi. "Vậy mà cuối cùng, kiểu dáng nào cũng làm được. Chính tôi nhiều khi còn không hiểu vì sao lúc đó mình tìm ra được cách đan mấy chỗ khó, lách mấy chỗ cầu kỳ. Chắc tại chịu khó, trời thương" - ông cười khì.

Bốn năm trước, một công ty xuất khẩu dọ hỏi: làm hàng xuất khẩu từ nguyên liệu lục bình được không? Gật đầu, ông Liệu yêu cầu họ gửi hàng mẫu, kèm hình ảnh kiểu dáng. "Họ chỉ cắt gửi một miếng nhỏ làm mẫu, chứ không gửi toàn bộ món hàng thành phẩm". Nhưng cũng như nhiều lần "đột phá" trước đó, ông lại mày mò, tìm cách đan lục bình khô cho giống.

"Mười một ki-lô-gam lục bình tươi thu được một ki-lô-gam lục bình khô, giá mua hiện giờ là 5.500 đồng/kg"- ông hể hả. Cái vui của ông là giúp nông dân có thêm thu nhập từ những thứ lâu nay bị xem là "rẻ như bèo", đầy rẫy vùng sông nước ĐBSCL này. "Chúng tôi rất chú trọng đến việc quảng bá sản phẩm, như năm 2003 chúng tôi bỏ tiền tham dự hội chợ ở Nhật Bản. Đợt đó, ký được hợp đồng hơn 3.000 đô-la Mỹ. Không nhiều, cái chính là tạo được sự chú ý".

Năm 1997, cơ sở thoát được cảnh xuất khẩu qua trung gian. Năm 2003, Doanh nghiệp tư nhân Thanh Bình chính thức trở thành Công ty TNHH Thanh Bình, trụ sở tại xã An Hiệp, huyện Châu Thành. Và giờ, công ty luôn sẵn sàng hơn 100 mặt hàng thủ công mỹ nghệ từ dừa, lác, lục bình… cho khách chọn lựa. "Hàn Quốc, Nhật Bản và Thụy Điển là ba thị trường lớn của công ty" - ông nói.

Năm 2003, công ty đạt doanh số 3,35 tỷ đồng và 803.000 đô-la Mỹ. Còn chín tháng đầu năm, doanh số đã tương đương cả năm 2003. Từ một cơ sở nhỏ vài chục công nhân, công ty hiện có gần 2.000 lao động, chưa kể tạo thu nhập cho hàng loạt vệ tinh sản xuất và mua nguyên liệu trong, ngoài tỉnh

7. Doanh nghiệp Duy Lợi: Tự vệ thành công trên đất Mỹ

355 ngày sau hành trình khởi kiện đầy cam go để bảo vệ kiểu dáng võng xếp của mình tại Mỹ, ông Lâm Tấn Lợi - Giám đốc DNTN Duy Lợi đã nở nụ cười chiến thắng khi nhận được phán quyết của Cơ quan Sáng chế và nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO), với nội dung hủy bỏ văn bằng bảo hộ của ông Chung Sen Wu (Đài Loan), người bị ông Lợi khởi kiện vì đã "sao chép" lại khung võng xếp Duy Lợi.

Cách đây 2 năm, ông Lâm Tấn Lợi đã thành công sau 5 tháng theo đuổi vụ kiện một doanh nhân người Nhật là ông John Miki xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp "khung võng xếp". Giữa tháng 3.2004, Văn phòng Luật sư Phạm và Liên Danh (P&LD) - cơ quan đại diện cho quyền lợi của ông Lâm Tấn Lợi - lại phát hiện trên một trang web (có xuất xứ từ Mỹ) giới thiệu một loại khung võng gấp giống y hệt khung võng kiểu 1 của Duy Lợi (đã được cấp Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp tại Việt Nam). Khung võng xếp này của ông Chung Sen Wu (Đài Loan) đã được USPTO cấp Bằng sáng chế độc quyền (BSCĐQ) ngày 22.10.2002. Điều này có nghĩa bất cứ loại võng xếp nào có kiểu dáng tương tự sẽ bị ngăn chặn ngay nếu muốn thâm nhập vào thị trường Mỹ. Hành trình tự vệ của Duy Lợi bắt đầu...

Tháng 5.2004, P&LD đã tiến hành các bước cần thiết để yêu cầu USPTO hủy hiệu lực BSCĐQ đã cấp cho ông Wu do ngày nộp đơn của ông Wu (15.8.2001) muộn hơn ngày công bố của đơn xin cấp bằng kiểu dáng công nghiệp đối với khung võng xếp của ông Lợi hơn 1 năm. Luật sư Dương Tử Giang thuộc Văn phòng P&LD nhớ lại: "Do bản công bố trong Công báo Việt Nam có chất lượng không cao nên không thể nhìn thấy rõ một số chi tiết của khung võng Duy Lợi. Chính vì vậy, để có thể yêu cầu hủy BSCĐQ do USPTO cấp cho ông Chung Sen Wu, Văn phòng P&LD phải tiến hành tra cứu trong các cơ sở dữ liệu, nghiên cứu hàng ngàn kiểu khung võng khác nhau trên thế giới để tìm bằng chứng nhằm chứng minh rõ ràng rằng kiểu khung võng do ông Chung Sen Wu đăng ký thực chất là sao chép khung võng Duy Lợi". Ngày 29.9.2004, thay mặt Duy Lợi, P&LD đã nộp đơn tới USPTO yêu cầu hủy BSCĐQ đã cấp cho ông Wu với lý do là "Bằng kiểu dáng Việt Nam có ngày công bố sớm hơn ngày nộp đơn của ông Wu và điều này đã hoàn toàn không được xem xét trước khi cấp BSCĐQ cho ông Wu".

Gần 3 tháng sau, ngày 14.12.2004, USPTO đã ra thông báo chấp nhận xem xét lại BSCĐQ đã cấp cho ông Wu. Theo USPTO, có cơ sở để cho rằng Bằng kiểu dáng Việt Nam đã được cấp cho ông Lâm Tấn Lợi có thể "làm nảy sinh một vấn đề mới về bản chất đối với khả năng bảo hộ" đối với BSCĐQ đã được cấp tại Mỹ. Và USPTO cũng ấn định trong vòng 2 tháng (tức là phải trước ngày 14.2.2005) ông Wu có quyền có ý kiến bảo vệ BSCĐQ đã được cấp cho mình. Nếu ông Wu không có ý kiến gì thì USPTO sẽ đưa ra phán quyết. Sau một thời gian giám định tỉ mỉ những chi tiết liên quan đến loại khung võng xếp của cả hai bên và rà soát lại các thủ tục cần thiết, giám định viên Matthew C.Graham thuộc USPTO đã có biên bản tái xét lại khung võng xếp và kết luận về việc xâm phạm kiểu dáng công nghiệp của ông Wu đối với khung võng xếp Duy Lợi. Ngày 19.9.2005, USPTO đã công bố phán quyết hủy bỏ yêu cầu bảo hộ đối với khung võng xếp của ông Chung Sen Wu.

Theo luật sư Dương Tử Giang, chiến thắng của Duy Lợi là tiền lệ tốt cho thương hiệu Việt khi bị xâm phạm quyền sở hữu ở nước ngoài.

Trần Thanh Bình thực hiện

Công ty tư vấn luật LEADCO

Cá nhân và tổ chức sử dụng thông tin của SMEnet phải ghi rõ địa chỉ http://www.SMEnet.com.vn

Góp ý xin gửi thư về webmaster@smenet.com.vn

Web site này do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI)
và Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức (GTZ) hợp tác phát triển